Trả lời ngắn: Lãi phẳng tính trên toàn bộ số tiền vay ban đầu suốt kỳ hạn, kể cả phần bạn đã trả bớt. Lãi giảm dần chỉ tính trên số bạn còn nợ thật. Cùng một mức lãi suất công bố, lãi phẳng khiến bạn trả nhiều hơn đáng kể — trong ví dụ dưới đây là 5,5 triệu đồng cho khoản vay 100 triệu trong 12 tháng.
Vì sao tháng đầu tiên hai cách giống hệt nhau
Đây là chi tiết khiến rất nhiều người vay bị nhầm.
Vay 100 triệu, kỳ hạn 12 tháng, lãi suất công bố 12%/năm. Tháng đầu tiên:
- Lãi phẳng: gốc 8.333.333 + lãi 1.000.000 = 9.333.333 đ
- Lãi giảm dần: gốc 8.333.333 + lãi trên dư nợ 100 triệu = 9.333.333 đ
Giống hệt nhau. Nếu nhân viên tư vấn chỉ đưa bạn con số của tháng đầu, bạn sẽ không thấy bất kỳ khác biệt nào.
Khác biệt bắt đầu từ tháng thứ hai — và càng về sau càng lớn.
Lãi phẳng: lãi tính trên số tiền bạn đã trả bớt
Với lãi phẳng (còn gọi là lãi trên dư nợ gốc), tiền lãi mỗi tháng được tính trên số tiền vay ban đầu và không thay đổi trong suốt kỳ hạn.
Đến tháng thứ 12, bạn chỉ còn nợ khoảng 8,3 triệu — nhưng tiền lãi tháng đó vẫn được tính như thể bạn đang nợ đủ 100 triệu.
Ưu điểm duy nhất: số tiền góp mỗi tháng cố định, dễ nhớ, dễ lập kế hoạch chi tiêu.
Lãi giảm dần: lãi tính trên số bạn còn nợ
Với lãi giảm dần (lãi trên dư nợ giảm dần), mỗi tháng ngân hàng tính lại tiền lãi dựa trên phần gốc bạn thực sự còn nợ. Trả bớt gốc thì tiền lãi tháng sau giảm theo.
Số tiền góp mỗi tháng vì thế giảm dần: cao nhất ở tháng đầu, thấp nhất ở tháng cuối.
Cùng 12%/năm, chênh nhau 5,5 triệu
Vẫn khoản vay 100 triệu, 12 tháng, lãi suất công bố 12%/năm:
| Lãi phẳng | Lãi giảm dần (gốc đều) | |
|---|---|---|
| Góp tháng đầu | 9.333.333 đ | 9.333.333 đ |
| Góp tháng cuối | 9.333.333 đ | 8.416.667 đ |
| Tổng tiền lãi | 12.000.000 đ | 6.500.000 đ |
| Tổng phải trả | 112.000.000 đ | 106.500.000 đ |
Lãi phẳng khiến bạn trả thêm 5.500.000 đồng — nhiều hơn 85% tiền lãi, dù con số 12%/năm trên tờ rơi là hoàn toàn giống nhau.
Quy đổi: lãi phẳng 12% tương đương giảm dần bao nhiêu?
Đây là phép so sánh hữu ích nhất khi bạn đứng giữa hai gói vay.
Lãi phẳng 12%/năm tạo ra gánh nặng tương đương lãi giảm dần khoảng 21,5%/năm.
Quy tắc nhẩm nhanh: lãi phẳng nhân khoảng 1,8 lần thì ra mức lãi giảm dần tương đương, với kỳ hạn 12 tháng. Kỳ hạn càng dài, hệ số này càng lớn.
Nghĩa là khi một bên chào 12% và một bên chào 18%, bạn không thể kết luận bên nào rẻ hơn cho tới khi biết mỗi bên đang tính theo cách nào.
Cách nhận biết hợp đồng đang dùng cách nào
Hợp đồng thường không ghi thẳng chữ “lãi phẳng”. Ba cách nhận biết:
- Nhìn bảng lịch trả nợ. Nếu số tiền góp mỗi tháng giống nhau từ đầu đến cuối, gần như chắc chắn là lãi phẳng. Nếu số tiền giảm dần theo tháng, đó là lãi giảm dần.
- Tìm cụm từ trong hợp đồng. “Lãi tính trên dư nợ gốc” hoặc “dư nợ ban đầu” là lãi phẳng. “Lãi tính trên dư nợ giảm dần” hoặc “dư nợ thực tế” là lãi giảm dần.
- Hỏi thẳng. “Lãi suất này tính trên dư nợ gốc hay dư nợ giảm dần?” Đây là câu hỏi chuẩn mực, nhân viên tư vấn nào cũng phải trả lời được.
Nếu câu trả lời mơ hồ, hãy yêu cầu bảng lịch trả nợ chi tiết bằng văn bản. Con số sẽ nói thay.
Trả nợ trước hạn: khác biệt lớn nhất
Đây là điểm ít người để ý nhưng có thể tốn của bạn nhiều tiền nhất.
Với lãi giảm dần, trả nợ sớm giúp bạn tiết kiệm thật — vì phần lãi của những tháng còn lại chưa phát sinh.
Với lãi phẳng, tổng lãi đã được ấn định ngay từ đầu theo kỳ hạn ban đầu. Nhiều hợp đồng vẫn thu đủ hoặc thu phần lớn số lãi đó dù bạn tất toán sớm, cộng thêm phí trả nợ trước hạn.
Nếu bạn dự tính có thể trả sớm, hãy hỏi rõ ngay từ đầu: “Nếu em tất toán ở tháng thứ 6 thì phải trả tổng cộng bao nhiêu?”
Cách nào tốt hơn cho bạn
Không có câu trả lời chung, nhưng có nguyên tắc:
- Lãi giảm dần gần như luôn rẻ hơn nếu hai bên cùng công bố một con số phần trăm.
- Lãi phẳng dễ quản lý dòng tiền hơn vì số góp cố định — điều này có giá trị thật với người có thu nhập đều và cần biết chính xác mỗi tháng mất bao nhiêu.
- Điều quan trọng không phải chọn cách nào, mà là so sánh đúng: luôn quy về tổng số tiền phải trả trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngân hàng không dùng chung một cách tính?
Vì hai cách phục vụ hai mục đích khác nhau. Lãi phẳng phổ biến ở khoản vay tiêu dùng nhỏ và trả góp mua hàng vì đơn giản, dễ truyền đạt. Lãi giảm dần phổ biến ở vay thế chấp và vay kinh doanh, nơi khoản vay lớn và kỳ hạn dài.
Lãi phẳng có phải là hình thức lừa đảo không?
Không. Đây là phương pháp tính hợp pháp và được công bố công khai trong hợp đồng. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người vay không biết sự khác biệt, nên so sánh hai con số phần trăm không cùng bản chất.
Kỳ hạn dài hơn thì chênh lệch có lớn hơn không?
Có, và lớn hơn khá nhiều. Kỳ hạn càng dài, phần gốc bạn đã trả bớt càng nhiều, nên khoảng cách giữa “số tiền bị tính lãi” và “số tiền thực nợ” càng rộng.
Làm sao so sánh nhanh hai gói vay?
Dùng công cụ tính trả góp, nhập cùng một số tiền và kỳ hạn, rồi đổi qua lại giữa hai cách tính. So tổng số tiền phải trả, đừng so số góp mỗi tháng.
Tóm lại
Con số phần trăm trên tờ rơi chỉ có ý nghĩa khi bạn biết nó được tính trên cái gì. Cùng một mức 12%/năm có thể là 12 triệu tiền lãi hoặc 6,5 triệu, tùy cách tính.
Trước khi ký, hỏi đúng một câu: “Lãi tính trên dư nợ gốc hay dư nợ giảm dần?” — rồi yêu cầu tổng số tiền phải trả bằng văn bản.
Bài liên quan: Trả góp 0% là gì và vì sao nó thường không phải 0 đồng.
