Trả lời ngắn: Lãi cố định giữ nguyên phần trăm suốt kỳ hạn. Lãi thả nổi được điều chỉnh định kỳ theo một lãi suất tham chiếu. Với khoản vay ngắn dưới 24 tháng, gần như luôn là lãi cố định và bạn không cần cân nhắc. Với vay dài hạn như mua nhà, đây là quyết định có thể làm khoản góp hàng tháng của bạn tăng 20–35%.
Đừng nhầm với lãi phẳng và lãi giảm dần
Đây là chỗ nhiều người lẫn lộn, nên cần nói rõ trước.
Lãi cố định và lãi thả nổi trả lời câu hỏi: lãi suất có thay đổi theo thời gian không?
Lãi phẳng và lãi giảm dần trả lời câu hỏi khác hẳn: lãi được tính trên số tiền nào?
Hai trục độc lập với nhau. Mọi khoản vay đều có cả hai thuộc tính cùng lúc — ví dụ “lãi cố định 10%/năm, tính trên dư nợ giảm dần”.
Nếu bạn chưa rõ trục thứ hai, đọc bài Lãi suất phẳng và lãi suất giảm dần khác nhau thế nào trước.
Lãi cố định: biết trước mọi thứ
Lãi suất giữ nguyên từ tháng đầu đến tháng cuối. Bạn biết chính xác mỗi tháng phải trả bao nhiêu và tổng cộng hết bao nhiêu, ngay từ lúc ký.
Phổ biến ở khoản vay tiêu dùng, vay mua xe, trả góp mua hàng — những khoản kỳ hạn ngắn, thường dưới 5 năm.
Đổi lại, lãi suất cố định thường được chào cao hơn mức khởi điểm của gói thả nổi. Bạn trả thêm một khoản để mua sự chắc chắn.
Lãi thả nổi: rẻ lúc đầu, không biết về sau
Lãi suất được tính theo công thức, thường có dạng:
Lãi suất tham chiếu + biên độ cố định
Lãi suất tham chiếu thay đổi theo thị trường — phổ biến là lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 12 hoặc 13 tháng của chính ngân hàng đó. Biên độ thì được ghi cứng trong hợp đồng và không đổi.
Ngân hàng thường điều chỉnh mỗi 3, 6 hoặc 12 tháng một lần, tùy hợp đồng. Phổ biến ở vay mua nhà và vay thế chấp dài hạn, nơi không tổ chức nào dám cố định lãi suất trong 20 năm.
Cái bẫy phổ biến nhất: “cố định” chỉ trong năm đầu
Đây là điều khiến nhiều người vay mua nhà bị sốc.
Hợp đồng ghi “lãi suất cố định 8%/năm”. Đọc kỹ điều khoản thì đó là cố định trong 12 tháng đầu, sau đó chuyển sang thả nổi theo công thức trong hợp đồng.
Người vay nhớ con số 8% và lập kế hoạch tài chính theo nó. Sang tháng thứ 13, khoản góp nhảy lên một mức hoàn toàn khác.
Với khoản vay 1 tỷ, kỳ hạn 20 năm, ưu đãi 8%/năm trong 12 tháng đầu:
| Lãi suất sau ưu đãi | Góp mỗi tháng | Tăng thêm |
|---|---|---|
| 8% (giữ nguyên ưu đãi) | 8.364.401 đ | — |
| 9,5% | 9.287.844 đ | +923.443 đ (+11%) |
| 11% | 10.253.240 đ | +1.888.839 đ (+23%) |
| 12,5% | 11.256.447 đ | +2.892.047 đ (+35%) |
Lãi suất tăng 3 điểm phần trăm làm khoản góp tăng gần 1,9 triệu mỗi tháng. Nếu ngân sách gia đình bạn chỉ vừa đủ ở mức 8,3 triệu, đây là vấn đề thật.
Bốn câu hỏi phải hỏi
Trước khi ký bất kỳ hợp đồng vay dài hạn nào:
- “Lãi suất này cố định trong bao lâu?” — nếu câu trả lời là một con số tháng, đó là gói ưu đãi, không phải cố định thật.
- “Sau ưu đãi thì tính theo công thức nào?” — yêu cầu ghi rõ lãi suất tham chiếu là gì và biên độ bao nhiêu.
- “Biên độ có thể thay đổi không?” — biên độ phải được cố định trong hợp đồng. Nếu ngân hàng có quyền điều chỉnh biên độ, bạn gần như không kiểm soát được gì.
- “Lãi suất tham chiếu hiện tại là bao nhiêu?” — cộng với biên độ, bạn sẽ biết mức thả nổi nếu áp dụng ngay hôm nay.
Sau đó làm một việc nữa: tự tính khoản góp ở mức thả nổi cao hơn 3–4 điểm phần trăm so với hiện tại. Nếu con số đó vẫn nằm trong khả năng chi trả, bạn an toàn. Nếu không, hãy vay ít hơn hoặc kéo dài kỳ hạn.
Nên chọn cái nào
Chọn lãi cố định khi:
- Kỳ hạn ngắn, dưới 3–5 năm
- Thu nhập của bạn cố định và không có nhiều dư địa
- Bạn ưu tiên sự an tâm hơn việc tiết kiệm vài triệu
Chọn lãi thả nổi khi:
- Kỳ hạn dài và bạn hiểu rõ công thức điều chỉnh
- Bạn có dự phòng tài chính chịu được mức tăng 30%
- Bạn dự tính trả nợ trước hạn trong vài năm đầu, tận dụng giai đoạn ưu đãi
Cách so sánh đúng: đừng so con số ưu đãi với con số cố định. Hãy so mức cố định với mức thả nổi sau ưu đãi — đó mới là hai con số cùng bản chất.
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất thả nổi có thể giảm không?
Có. Công thức chạy theo hai hướng. Khi lãi suất tiết kiệm trên thị trường giảm, khoản góp của bạn cũng giảm. Nhưng đừng lập kế hoạch dựa trên kịch bản này.
Có thể chuyển từ thả nổi sang cố định giữa kỳ hạn không?
Một số ngân hàng cho phép, thường kèm phí. Hãy hỏi rõ điều khoản này ngay khi ký, đừng đợi đến lúc cần.
Vay ngắn hạn có cần quan tâm không?
Ít. Khoản vay tiêu dùng dưới 24 tháng hầu như luôn là lãi cố định. Điều đáng quan tâm hơn với khoản vay ngắn là nó tính theo dư nợ gốc hay dư nợ giảm dần.
Biên độ bao nhiêu là hợp lý?
Không có mức chuẩn — nó phụ thuộc thời điểm, loại tài sản và hồ sơ của bạn. Điều quan trọng là biên độ phải được ghi cố định trong hợp đồng, và bạn nên so biên độ giữa vài ngân hàng trước khi chọn.
Tóm lại
Lãi cố định và lãi thả nổi không có cái nào tốt hơn tuyệt đối. Nhưng có một sai lầm rõ ràng: so sánh lãi suất ưu đãi của gói thả nổi với lãi suất cố định thật của gói kia.
Trước khi ký, hỏi đúng một câu: “Cố định trong bao lâu, và sau đó tính theo công thức nào?” Rồi tự tính xem bạn có trả được khi lãi suất tăng 3 điểm phần trăm hay không.
Bài liên quan: Lãi suất phẳng và lãi suất giảm dần · Công cụ tính trả góp
Nguồn tham khảo
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam — danh sách tổ chức tín dụng được cấp phép
Lãi suất, phí và điều kiện cụ thể thay đổi theo từng tổ chức và từng thời điểm. Trước khi ký hợp đồng, hãy kiểm tra lại tại website chính thức của tổ chức tín dụng bạn đang xét.
